Lý thuyết “Dollar Smile”: Vì sao đồng đô la Mỹ mạnh lên cả khi thuận lợi lẫn khi khó khăn

Có một điều thú vị về đồng đô la Mỹ: nó có xu hướng tăng khi thế giới rơi vào hỗn loạn… nhưng cũng tăng khi kinh tế Mỹ bùng nổ. Kết hợp kỳ lạ, phải không? Nếu mọi thứ tệ hại, bạn sẽ nghĩ đô la sẽ giảm. Còn nếu mọi thứ tuyệt vời, có lẽ người ta sẽ đa dạng hóa sang các đồng tiền khác. Thế nhưng lịch sử lại thường cho thấy điều ngược lại. Các nhà kinh tế gọi điều này là Lý thuyết “Dollar Smile”. Và khi đi qua ý tưởng này, bạn sẽ thấy nó thực sự khá trực quan.

Vì sao đô la “mỉm cười”

Hãy hình dung một nụ cười vẽ trên đồ thị (như đồ thị bên dưới). Bên trái là khủng hoảng. Bên phải là tăng trưởng bùng nổ. Phần giữa bị trũng xuống là vùng “bình bình”, khi mọi thứ không quá tệ cũng không rực rỡ, chỉ ở mức trung bình. Đó là khi đồng đô la có xu hướng trôi dạt.

Trong thời điểm hoảng loạn, nhà đầu tư đặt sự an toàn lên trên hết. Họ mua đô la và trái phiếu Kho bạc Mỹ (Treasuries) vì những tài sản này vẫn được coi là nơi trú ẩn đáng tin cậy nhất. Hãy nhớ năm 2008 hoặc giai đoạn đầu COVID năm 2020: nỗi sợ tăng vọt, và đô la cũng vậy.

Ở thái cực còn lại, khi kinh tế Mỹ bùng nổ, lãi suất tăng và mức sinh lời trông hấp dẫn. Dòng tiền chảy vào để săn đuổi tăng trưởng và lợi suất, và đô la lại được nâng đỡ thêm.

Nhưng ở đoạn giữa thì sao? Khi nền kinh tế chỉ “tạm ổn”, và các khu vực khác trên thế giới trông hấp dẫn hơn, vốn có xu hướng chảy sang nơi khác. Đó là lúc ánh hào quang của đô la phai nhạt.

Nguồn: Wellington Management

Vì thế nó “mỉm cười”: mạnh trong thời buổi tồi tệ, mạnh trong thời kỳ rực rỡ, và yếu hơn trong quãng giữa mơ hồ.

Một vài thời khắc thực tế

Lý thuyết này không chỉ nằm trên giấy. Năm 2008, trong khủng hoảng tài chính, đô la tăng hơn 20% khi nhà đầu tư đổ xô nắm giữ tiền mặt. Rồi vào tháng 3/2020, giữa cảnh hỗn loạn thị trường do COVID, điều tương tự lại xảy ra. Đồng đô la đã tăng vọt chỉ trong vài tuần.

Chuyển sang năm 2022. Kinh tế Mỹ nóng ran, lạm phát cao và Fed tăng lãi suất quyết liệt. Đồng đô la lên mức cao nhất trong 20 năm so với các đồng tiền khác. Đến giữa năm 2023, mọi thứ hạ nhiệt: lạm phát dịu lại, Fed giảm tốc, và đô la quay đầu giảm. Hình “nụ cười” kinh điển: mạnh ở hai thái cực, mềm ở phần giữa.

Động lực thực sự

Cốt lõi là hai yếu tố: lãi suất và niềm tin.

• Khi bùng nổ, lãi suất Mỹ cao khiến tài sản bằng đô la hấp dẫn hơn.
• Khi suy thoái, dù lãi suất giảm, đô la vẫn là nơi trú ẩn “an toàn”.
• Trong khoảng giữa, không lực nào đủ mạnh, nên đô la suy yếu.

Hãy nghĩ theo hành vi cá nhân: khi lo lắng, bạn giữ tiền mặt. Khi tự tin, bạn mạnh dạn ở thị trường lớn nhất. Cả hai đều nâng đỡ đồng đô la. Còn khi chỉ “đi theo quán tính”, bạn có thể đưa tiền đến nơi khác.

Vì sao điều này quan trọng ngoài thị trường FX

“Nụ cười” của đô la không chỉ ảnh hưởng đến tiền tệ. Khi phía trái của nụ cười kích hoạt, tức là hoảng loạn toàn cầu: vàng và yên thường tăng, còn cổ phiếu và nợ rủi ro suy yếu. Ở phía phải, khi Mỹ bùng nổ, đô la có thể tăng cùng chứng khoán, trong khi các nơi trú ẩn như vàng lại kém hơn.

Các thị trường mới nổi chịu áp lực nặng nề nhất. Đô la mạnh khiến nợ bằng ngoại tệ của họ đắt đỏ hơn và thường kéo theo dòng vốn rút ra. Khi đô la dịu lại, họ mới phần nào được giải tỏa.

Rủi ro và những ngoại lệ lạ

Dĩ nhiên, “nụ cười” là một khung tham chiếu chứ không phải luật bất biến. Năm 2023, khi các ngân hàng khu vực của Mỹ chao đảo, đô la không tăng nhiều vì nhà đầu tư xem đó là vấn đề mang tính địa phương, không phải toàn cầu. Về dài hạn, thâm hụt lớn và nợ công gia tăng của Mỹ có thể bào mòn vai trò trú ẩn của đô la. Và khi các nền kinh tế khác tăng sức nặng, thật hợp lý khi tự hỏi liệu đô la có còn thống trị ở mức như trước hay không.

Kết luận

Lý thuyết “Dollar Smile” không nhằm dự báo mức giá chính xác; nó mô tả khuynh hướng. Đô la tỏa sáng khi nỗi sợ cao, và cũng tỏa sáng khi tăng trưởng Mỹ bùng nổ. Nó chật vật nhất ở vùng giữa. Với nhà đầu tư, mấu chốt là biết ta đang ở đâu trên đường cong đó: sắp đối mặt giông bão? Đang lướt làn sóng bùng nổ? Hay chỉ đang trôi dạt?

Nhận diện “nụ cười” sớm giúp bạn định vị thông minh hơn—dù là dựa vào nơi trú ẩn an toàn, đặt cược vào tăng trưởng của Mỹ, hay đa dạng hóa rủi ro khi đô la có vẻ sẽ suy yếu. Đồng đô la không phải lúc nào cũng mỉm cười, nhưng khi nó làm vậy, đó là tín hiệu đáng để ý.